Logo
Loading...

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính giai đoạn ổn định

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là tình trạng bệnh có rối loạn thông khí tắc nghẽn không có khả năng hồi phục hoàn toàn. Sự cản trở thông khí thường tiến triển từ từ và liên quan đến phản ứng viêm bất thường của phổi do các phân tử hoặc khí độc hại.

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính giai đoạn ổn định

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là tình trạng bệnh có rối loạn thông khí tắc nghẽn không có khả năng hồi phục hoàn toàn. Sự cản trở thông khí thường tiến triển từ từ và liên quan đến phản ứng viêm bất thường của phổi do các phân tử hoặc khí độc hại.

Yếu tố nguy cơ

Hút thuốc lá, thuốc lào

Là nguyên nhân chính của bệnh và tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Khoảng 15% số những người hút thuốc có triệu chứng lâm sàng của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. 80- 90% các bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đều có hút thuốc.

Các yếu tố khác

Ô nhiễm môi trường:

Tiếp xúc với bụi và hoá chất nghề nghiệp (hơi, chất kích thích, khói); ô nhiễm không khí trong và ngoài nhà (khói bếp do đun củi, rơm, than...).

Nhiễm trùng đường hô hấp:

Nhiễm vi rút, đặc biệt vi rút hợp bào hô hấp có khả năng làm tăng tính phản ứng phế quản, tạo cơ hội cho bệnh phát triển.

Yếu tố cá thể:

Tăng tính phản ứng của phế quản: là yếu tố nguy cơ làm phát triển bệnh phổi mạn tính tắc nghẽn, gặp ở 8- 14% người bình thường.

Thiếu a1- antitrypsine: là yếu tố di truyền gây Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính.

Tuổi: Tỷ lệ bệnh gặp cao hơn ở người già.

LÂM SÀNG BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH

Bệnh nhân tuổi thường có tiền sử hút thuốc hoặc nghề nghiệp có tiếp xúc với khói, bụi ô nhiễm...

Bệnh nhân thường đến khám vì ho, khạc đờm, khó thở:

Ho: nhiều về buổi sáng, ho cơn hoặc ho thúng thắng, có kèm khạc đờm hoặc không. Đặc điểm ho khạc kéo dài của VPQMT: đa số các ngày trong tuần, 3 tuần/ tháng, 3 tháng/ năm và liên tiếp trong vòng 2 năm trở lên.

Đờm: nhầy, trong, trừ đợt cấp có bội nhiễm thì màu vàng.

Khó thở: khi gắng sức, xuất hiện dần dần, cùng với ho hoặc sau đó một thời gian; giai đoạn muộn có khó thở liên tục.

Típ A: Khó thở nhiều, nguời gầy, thiếu oxy máu lúc nghỉ ít

Típ B: thiếu oxy máu và tăng carbonique nhiều, khó thở ít

Khám lâm sàng:

Kiểu thở: thở mím môi nhất là khi gắng sức

Có sử dụng các cơ hô hấp phụ: cơ liên sườn, co kéo hõm ức, hố thượng đòn.

Có sử dụng cơ bụng khi thở ra? Thở nghịch thường.

Đường kính trước, sau của lồng ngực tăng lên (lồng ngực hình thùng)

Dấu hiệu Campbell: khí quản đi xuống ở thì hít vào.

Dấu hiệu Hoover: giảm đường kính phần dưới lồng ngực khi hít vào.

Gõ: vang nhất là ở giãn phế nang

Nghe: tiếng tim mờ nhỏ, rì rào phế nang giảm, ran rít và ngáy. Trường hợp có bộ nhiễm có thể thấy có ran ẩm, ran nổ.

Dấu hiệu tăng áp lực động mạch phổi:

Mắt lồi như mắt ếch do tăng mạch máu màng tiếp hợp.

Tim nhịp nhanh, có thể có loạn nhịp hoàn toàn.

T2 đanh mạnh, tiếng click tống máu, rung tâm thu ở ổ van động mạch phổi, ngựa phi phải tiền tâm thu.

Dấu hiệu Carvallo: thổi tâm thu ở dọc theo bờ trái xương ức tăng lên ở thì hít vào.

Tĩnh mạch cổ nổi đập theo nhịp tim, gan to đập theo nhịp tim, đau vùng gan, tăng khi làm việc, gắng sức. Đau hạ sườn phải sau lan ra sau lưng.

Phù chân và cổ chướng

CẬN LÂM SÀNG

X quang phổi thường

Ở giai đoạn đầu đa số bình thường

Tăng đậm các nhánh phế huyết quản, "phổi bẩn"

Các dấu hiệu của giãn phế nang:

Lồng ngực giãn: tăng khoảng sáng truớc và sau tim, vòm hoành bị đẩy xuống, xương sườn nằm ngang

Các mạch máu ngoại vi thưa thớt, bóng khí

Cung động mạch phổi nổi

Tim không to hoặc hơi to. Giai đoạn cuối: Tim to toàn bộ

Điện tâm đồ

Có thể bình thường, ngay ở một số ca bệnh nặng. Giai đoạn muộn có thể thấy các dấu hiệu của dày thất phải, nhĩ phải:

P phế ở DII, DIII, aVF: P cao >2,5 mm, nhọn, đối xứng.

Tiêu chuẩn dày thất phải của TCYTTG: ít nhất 2 trong số các dấu hiệu sau:

Trục phải > 110 0

R/S ở V5, V6 <1

Sóng S chiếm ưu thế ở DI hoặc bloc nhánh phải không hoàn toàn.

P > 2mm ở DII

T đảo ngược ở V1 tới V4 hoặc V2 và V3

 

Chức năng hô hấp

Rối loạn thông khí tắc nghẽn không phục hồi hoàn toàn với nghiệm pháp giãn phế quản với 400 mg salbutamol hoặc 80mg ipratropium khí dung hoặc phun hít với buồng đệm, 30 phút sau đo lại, vẫn thấy chỉ số Gaensler (FEV1/FVC) <70% hoặc chỉ số Tiffeneau (FEV­1/VC) <70%. Đây là tiêu chuẩn chẩn đóan quan trọng nhất.

Khí máu: PaO2 giảm, PaCO2 tăng ở thể nặng. Cần làm khí máu khi FEV1<40%.

CHẨN ĐOÁN BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH

Chẩn đoán xác định

Dựa vào đo chức năng thông khí bằng hô hấp kế thấy có rối loạn thông khí tắc nghẽn không hồi phục hoàn toàn.

Chẩn đoán phân biệt

Lao phổi

Hen phế quản (bảng 1)

Bảng 1: Chẩn đoán phân biệt Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính với hen phế quản

HEN

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính

Thường bắt đầu khi còn nhỏ.

Các triệu chứng thay đổi từng ngày.

Các triệu chứng ho, khó thở thường xuất hiện vào ban đêm/sáng sớm.

Tiền sử dị ứng, viêm khớp, và/hoặc eczema, chàm.

Tiền sử gia đình có hen.

Tắc nghẽn thông khí có khả năng phục hồi.

Hiếm khi có biến chứng tâm phế mạn hoặc suy hô hấp mạn

Thường ở tuổi trung niên.

Các triệu chứng tiến triển chậm.

Có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào lâu dài.

Khó thở khi gắng sức.

Tắc nghẽn thông khí nhiều, không phục hồi hoàn toàn.

Biến chứng tâm phế mạn hoặc suy hô hấp mạn thường xảy ra ở giai đoạn cuối

ĐIỀU TRỊ BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH GIAI ĐOẠN ỔN ĐỊNH

Tránh lạnh, bụi, khói...

Vệ sinh mũi họng thường xuyên.

Liều lượng và đường dùng của các thuốc thường dùng trong điều trị Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính:

Bảng Các thuốc giãn phế quản và corticoid

 

Thuốc

Dạng hít

(mg)

Khí dung (mg)

Uống

(mg)

Tiêm (mg)

Thời gian tác dụng (h)

Cường beta 2 tác dụng ngắn

Fenoterol

100-200 (MDI)

1

0,05% (Xirô)

 

4-6

Salbutamol

100 (MDI)

5

5 (viên)

0,1, 0,5

4-6

Terbutaline

250, 500 (DPI)

5

2,5; 5 (viên)

0,2; 0,25

4-6

Cường beta 2 tác dụng kéo dài

Formoterol

4,5 (DPI)

 

 

 

12+

Salmeterol

25 (MDI )

 

 

 

12+

Kháng cholinergic

Ipratropium bromide

20, 40 (MDI)

0,25 - 0,5

 

 

6-8

Tiotropium

18 (DPI)

 

 

 

24+

Kết hợp cường beta 2 tác dụng ngắn và kháng cholinergic

Fenoterol/ Ipratropium

50/20 (MDI)

0,5/ 0,25 (ml)

 

 

6-8

Salbutamol/ Ipratropium

100/20 (MDI)

2.5/0.5 (2.5ml)

 

 

6-8

Nhóm Methylxanthine

Aminophylline

 

 

200-300 (viên)

250 mg

Thay đổi, tới 24 h đối với dạng phóng thích chậm

Theophylline (SR)

 

 

100-300 (viên)

 

Glucocorticosteroids dạng hít

Beclomethasone

100, 250 (MDI)

0,2 - 0,4

 

 

 

Budesonide

100, 200

0,5

 

 

 

Fluticasone

50-250

0,5

 

 

 

Kết hợp cường beta 2 tác dụng kéo dài và Glucocoticosteroids

Formoterol/ Budesonide

4,5/160 (DPI)

 

 

 

 

Salmeterol/ Fluticasone

25/50, 125, 250 (MDI)

 

 

 

 

Glucocorticosteroids đường toàn thân

Prednisone Methylprednisolone

 

 

5-20 mg 4; 16 mg

 

40 mg

 

             

Ghi chú: MDI: bình xịt định liều. DPI: bột khô

Điều trị Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo giai đoạn bệnh

Bảng Điều trị Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính giai đoạn ổn định theo giai đoạn bệnh

Giai đoạn 0:

Có nguy cơ

Giai đoạn I: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhẹ:

Giai đoạn II: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trung bình

Giai đoạn III: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nặng

Giai đoạn IV: BPTNMTrất nặng

Đo chức năng hô hấp bình thường. Có các triệu chứng mạn tính (ho, khạc đờm).

FEV1/FVC < 70%, FEV1 ³80% trị số lý thuyết. Có hoặc không có triệu chứng mạn tính (ho, khạc đờm, khó thở)

FEV1/FVC <70%

50% £FEV1 < 80% trị số lý thuyết.

Có hoặc không có các triệu chứng mạn tính (ho, khạc đờm, khó thở)

FEV1/FVC <70%

30% £FEV1 < 50% trị số lý thuyết.

Thường có các triệu chứng mạn tính (ho, khạc đờm, khó thở)

FEV1/FVC < 70%

FEV1 < 30% trị số lý thuyết hoặc có dấu hiệu lâm sàng của suy hô hấp hoặc suy tim phải.

Tránh các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, bụi, hoá chất. Giáo dục về bệnh và cách theo dõi điều trị, tiêm phòng vaccine cúm 1 lần/năm.

 

Dùng các thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn khi cần thiết (salbutamol, terbutaline, ipratropium hoặc theophyllin)

 

Dùng thường xuyên thuốc GPQ tác dụng kéo dài nếu có. Phục hồi chức năng hô hấp.

 

Hít corticoid nếu các triệu chứng và chức năng hô hấp cải thiện đáng kể khi dùng thuốc này hoặc có các đợt cấp tái phát ³ 3 lần/ 3 năm.

 

Điều trị oxy dài hạn tại nhà nếu có suy hô hấp mạn tínhnặng. Xét điều trị phẫu thuật

 

 

 

 

 

 

 


Liều lượng và đường dùng của các thuốc corticoid phun hít, khí dung:

Dùng corticoide phun hít hoặc khí dung lâu dài với liều cao (budesonide 2000 mcg/ngày hoặc fluticasone 1000 mcg/ngày). Với bệnh nhân BPTNMT nặng (FEV1 < 50%), có đợt kịch phát lặp đi lặp lại (3 đợt trong 3 năm gần đây) hoặc FEV1 ­ 12% và 200 mL sau dùng thử 6 đến 12 tuần.

Thở oxy dài hạn tại nhà:

Chỉ định: thở oxy dài hạn được áp dụng cho những BN có suy hô hấp mạn:

Thiếu oxy (PaO2 £ 55 mmHg) thấy trên hai mẫu máu trong vòng 3 tuần, không ở giai đoạn mất bù, không thở oxy, đã sử dụng các biện pháp điều trị tối ưu.

PaO2 từ 56-59 mmHg kết hợp với các biểu hiện:

Dấu hiệu suy tim phải (phù 2 chi dưới)

Và/ hoặc đa hồng cầu

Và/ hoặc tăng áp động mạch phổi đã được xác định (siêu âm Doppler...)

Lưu lượng, thời gian thở oxy:

Lưu lượng khoảng từ 1-3 l/phút và điều chỉnh theo khí máu. Điều chỉnh lưu lượng oxy để đạt lúc nghỉ ngơi có PaO2 từ 65 -70 mmHg, tương ứng với SpO2 tối ưu là 90-95%. Thời gian dùng ít nhất 15 giờ/24.

Các nguồn oxy:

Các bình khí cổ điển: cồng kềnh và phải nạp thường xuyên. Các máy chiết xuất oxy thuận tiện cho các bệnh nhân ít hoạt động. Ngoài ra còn có các bình oxy lỏng.

THEO DÕI BỆNH NHÂN

Khám lại 6 tháng một lần hoặc 4 đến 6 tuần sau khi xuất viện vì đợt cấp.

Đo FEV1, phân loại lại độ nặng

Phát hiện các bệnh phối hợp

Đánh giá khả năng hợp tác với mọi người, với thầy thuốc và thích nghi với ngoại cảnh.

Đánh giá sự hiểu biết và tuân thủ phương pháp điều trị, kỹ thuật phun hít, sử dụng thuốc.

Xem xét nhu cầu thở oxy dài hạn phối hợp với khí dung nếu có suy hô hấp.

Xem xét việc tiêm chủng phòng cúm nếu có điều kiện.

Giải thích, trợ giúp cho bệnh nhân bỏ thuốc lá.

TIÊN LƯỢNG VÀ PHÒNG BỆNH

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tiến triển nặng dần không hồi phục vì vậy cần điều trị sớm, tích cực để bệnh tiến triển chậm.

Không hút thuốc lá, thuốc lào, tiếp xúc với các khí độc hại, ô nhiễm môi trường, tránh khói, bụi, lạnh, ẩm và tập thở bụng.

Điều trị sớm các nhiễm khuẩn đường hô hấp

Châm cứu tại nhà khu vực Hà Nội
Chữa đau răng nhanh không dùng thuốc

DMCA.com